A. BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ 1. Bireysel Emeklilik Sistemi Nedir? Bireysel emeklilik sistemi; bireylerin gelir elde ettikleri dönemde düzenli olarak tasarrufta bulunmaları, yatırıma yönlendirilen tasarruflarıyla birikim oluşturmaları ve emeklilikte gelir elde etmeleri üzerine kurulmuş, katılımı zorunlu olmayan bir özel emeklilik sistemidir. 2. Bireysel Emeklilik Sistemindeki Tanımlar a. Emeklilik Şirketi: Bireysel Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu'na göre kurulan ve bireysel emeklilik sisteminde faaliyet göstermek üzere emeklilik branşında ruhsat almış şirketi ifade eder. b. Katılımcı: Emeklilik sözleşmesine göre ad ve hesabına şirket nezdinde bireysel emeklilik hesabı açılan fiil ehliyetine sahip gerçek kişidir. c. Emeklilik planı: Emeklilik sözleşmesinin uygulama biçimini belirleyen teknik esasları ifade eder. d. Teklif formu: Emeklilik planı, plan kapsamında sunulan fonlar, yapılan kesintiler, katkı payı tutarı ile emeklilik sözleşmesinin taraflarına ilişkin bilgileri içeren ve şirket hariç diğer taraflar ile bireysel emeklilik aracısı tarafından imzalanan formdur. e. Giriş bilgi formu: Bireysel emeklilik sisteminin işleyişine ilişkin önemli hususlar hakkında katılımcıya bilgi vermek için hazırlanan ve içeriği Müsteşarlıkça belirlenen formdur. f. Katkı payı: Emeklilik sözleşmesine göre şirkete ödenen tasarrufa yönelik tutardır. g. Birikim: Bireysel emeklilik hesabına ödenen katkı payları ve bunların getirilerinden oluşan tutardır. h. Grup kurucusu: Çalışanları veya üyeleri adına emeklilik şirketi ile birlikte grup emeklilik planı oluşturan, bu plana ilişkin şartları müzakere eden ve planın işletilmesine yardımcı olan işveren, dernek, vakıf, tüzel kişiliği haiz meslek kuruluşu ve sair kuruluşudur. i. Sponsor kuruluş: İşveren sıfatıyla, bir işveren grup emeklilik sözleşmesine göre çalışanların ad ve hesabına katkı payı ödeyen grup kurucusudur. 3. Bireysel Emeklilik Sistemi Devlet Garantisi Altında mı? Bireysel Emeklilik Sistemi faaliyetleri, bu konuda ruhsat almış olan emeklilik şirketleri tarafından yürütülmektedir. Ancak devlet, önemli bir düzenleme ve denetleme görevi üstlenmiştir. Emeklilik şirketi olarak faaliyet gösterecek tüm şirketler; T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, Emeklilik Gözetim Merkezi, aktüeryal denetim, bağımsız dış denetim ve şirket iç denetim unsurları tarafından denetim ve gözetim altında olacaklardır. Bireysel emeklilik şirketlerinin kurmuş olduğu fonların ve bu fonların portföylerini yönetenlerin denetimi için, bir taraftan, Hazine Müsteşarlığı ve Sermaye Piyasası Kurulu görevlendirilirken; diğer taraftan, mali yönden yılda en az bir kez de, bağımsız denetleme kuruluşları tarafından denetlenmesi hükme bağlanmıştır. 4. Bireysel Emeklilik Sistemi Şeffaf mı? Bireysel Emeklilik Sistemine katılan herkesin birikimleri kendi adlarına düzenlenmiş emeklilik hesaplarında izlenmektedir. Katılımcıların katkı payları, bu paylarla alınan fon adetleri, hesapta kalan bakiye tutarlar, gerek emeklilik şirketi, gerek kamu otoriteleri, gerekse katılımcı tarafından istendiği an öğrenilebilmektedir. Katılımcıların birikimleri, fon malvarlığı olarak Takasbank'ta saklanmaktadır. Emeklilik şirketleri, katılımcılara yıllık olarak hesap bildirim cetveli göndermektedir. Ayrıca katılımcıların, emeklilik şirketinin çağrı merkezini arayarak, şirket web sitesinden sorgulama yaparak ya da yazılı olarak başvurarak kendilerine ait hesap bilgilerini öğrenmeleri mümkündür. Bunların yanı sıra, katılımcının hesabından yapılan kesintiler, sisteme girildiği andan itibaren katılımcının bilgisi dahilinde gerçekleştirilmektedir. 5. Sosyal Güvenlik Kurumlarına Ödenmiş Primler ve Bu Kurumlarda Geçen Süre vb. Haklar Bu Sisteme Aktarılabilir mi? Bireysel emeklilik sistemi sosyal güvenlik sistemine alternatif değil, tamamlayıcı niteliktedir. Sisteme katılanların sosyal güvenlik kurumlarıyla (SSK, Bağ-Kur, Emekli Sandığı) olan ilişkileri değişmeden devam edecektir. Sosyal güvenlik ve bireysel emeklilik sistemlerine yapılan ödemeler birbirinden bağımsızdır ve sistemler arası aktarılamaz. Bireysel Emeklilik Sistemi, sosyal güvenlik kurumlarından alınan emekli aylıkları yanında ek bir gelir ve hiçbir sosyal güvenlik kurumuna dahil olmayanlar için de tek emeklilik geliri olarak düşünülmelidir. 6. Bireysel Emeklilik Sistemi, SSK ve Emekli Sandığı'nda Olduğu Gibi Sağlık vb. Hizmetler de Sunmakta mıdır? Bireysel Emeklilik Sistemi, birikimlerin toplanması, değerlendirilmesi ve kişiye toplu para ya da maaş ödenmesi esasına dayanmaktadır. Bu sistem, diğer sosyal güvenlik kurumlarında varolan sağlık hizmetlerini sunmamaktadır. Katılımcının hayatını kaybetmesi halinde hak sahipleri hesaptaki birikimleri alabilir, onun dışında bir tazminat vb. ödenmesi söz konusu değildir. B. EMEKLİLİK SÖZLEŞMESİ VE BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİNE GİRİŞ 1. Bireysel Emeklilik Sistemine Herkes Katılabilir mi? Medeni hakları kullanma ehliyetine sahip herkes sisteme katılabilir. 2. Emeklilik Sözleşmesi Nedir ve Tarafları Kimlerdir? Emeklilik sözleşmesi, katılımcının bireysel emeklilik sistemine girmesine, katkı paylarının ödenmesine ve fonlarda yatırıma yönlendirilmesine, birikimlerin bireysel emeklilik hesaplarında izlenmesine, yapılacak kesintilere, katılımcının sistemden ayrılmasına, emekli olmasına, katılımcı veya lehdarlarına yapılacak ödemelere ilişkin esaslar ile tarafların diğer hak ve yükümlülüklerine ilişkin hususları düzenleyen sözleşmedir. Teklif formu ve giriş bilgi formu emeklilik sözleşmesinin ayrılmaz birer parçasıdır. Emeklilik sözleşmesi bireysel veya grup emeklilik sözleşmesi olarak yapılabilir. Grup emeklilik sözleşmesi, gruba bağlı bireysel veya işveren grup emeklilik sözleşmesi olarak düzenlenir. Bireysel emeklilik sözleşmesi, bireysel emeklilik planına bağlı olarak şirket ile katılımcının taraf olarak yer aldığı emeklilik sözleşmesidir. Gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmesi, grup emeklilik planına bağlı olarak şirket ile katılımcının taraf olarak yer aldığı emeklilik sözleşmesidir. İşveren grup emeklilik sözleşmesi, grup emeklilik planına bağlı olarak şirket ile sponsor kuruluşun taraf olarak yer aldığı ve katılımcı lehine yapılan emeklilik sözleşmesidir. 3. Katılımcının Birden Fazla Emeklilik Sözleşmesine Taraf Olması Mümkün mü? Katılımcının, aynı şirkette veya farklı şirketlerde birden fazla bireysel, gruba bağlı bireysel emeklilik sözleşmesi ve işveren grup emeklilik sözleşmesi kapsamında adına açılmış sertifikası bulunabilir. 4. Emeklilik Sözleşmesi Ne Zaman Yürürlüğe Girer? Emeklilik sözleşmesi, Şirket tarafından reddedilmediği takdirde teklif formunun katılımcı veya varsa sponsor kuruluş tarafından imzalandığı tarihi takip eden otuzuncu günde yürürlüğe girer. Emeklilik sözleşmesinin yürürlük tarihi, katılımcının bireysel emeklilik sistemine giriş tarihi olarak kabul edilir. 5. Cayma Hakkı Bulunuyor mu? Katılımcı emeklilik sözleşmesi yürürlüğe girmeden önce cayma hakkına sahiptir. C. EMEKLİLİK SÖZLEŞMESİ TARAFLARININ HAKLARI VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ 1. Fon Dağılım Değişikliği Yapılabilir mi? Bireysel emeklilik hesaplarındaki birikimlerin ve ödenen katkı paylarının fonlar arasındaki dağılım oranları, bir yılda azami altı kez değiştirilebilir. 2. Plan Değişikliği Yapılabilir mi? Emeklilik planı bir yılda azami dört kez değiştirilebilir. 3. Birikimler Başka Bir Şirkete Aktarılabilir mi? Yürürlük tarihinden itibaren en az bir yıl süreyle şirkette kalan emeklilik sözleşmesi kapsamındaki birikimler başka bir şirkete aktarılabilir. Aktarım birikimlerin tamamını kapsayacak şekilde yapılır. 4. Emeklilik Hesapları Birleştirilebilir mi? Aynı veya farklı şirketlerde açılmış olan bireysel emeklilik hesapları birleştirilebilir. 5. Hakların Kullanımı Sadece Katılımcıya mı Aittir? Bireysel emeklilik sözleşmesinde, sözleşmeden doğan haklar kural olarak katılımcı tarafından kullanılır. Fon dağılımı değişikliği, emeklilik planı değişikliği ve birikimlerin aktarımı haklarının, katılımcı ad ve hesabına katkı payı ödeyen kişi tarafından kullanılması kararlaştırılabilir. Grup emeklilik sözleşmelerinde, hakların kullanımı ve yükümlülükler Müsteşarlıkça belirlenen esas ve usuller çerçevesince grup emeklilik sözleşmesinde belirlenir. İşveren grup emeklilik sözleşmesinde, fon dağılımı değişikliği, emeklilik planı değişikliği ve birikimlerin aktarımı hakları, hak kazanma süresi sonuna kadar kural olarak sponsor kuruluş tarafından kullanılır. Sponsor kuruluşun devretmesi durumunda, fon dağılımı değişikliği hakkı katılımcı tarafından kullanılabilir. Katılımcının devretmesi durumunda, bu haklar, hak kazanma süresi tamamlandıktan sonra da sponsor kuruluş tarafından kullanılabilir. 6. Katkı Payı Tutarı Değiştirilebilir mi? Emeklilik sözleşmesi süresi içinde katkı payı tutarı, emeklilik planında tanımlı asgari katkı payından daha az olmamak üzere değiştirilebilir. 7. Katkı Payı Ödemeye Ara Verilebilir mi? Emeklilik sözleşmesi süresi içinde katkı payı ödenmesine ara verilebilir. Ancak katkı payı ödenmeyen süre emekliliğe hak kazanılması için gereken sürenin hesabında dikkate alınmaz. Ödenmeye ara verildikten sonra tekrar katkı payı ödenmeye başlanması durumunda, ödenen tutar ödemenin yapıldığı aydaki katkı payı ödemesi olarak kabul edilir. 8. Katılımcı Sistemden Emeklilik Hakkı Kazanmadan Ayrılabilir mi? Katılımcı, emekliliğe hak kazanmadan sistemden ayrılabilir, bu durumda bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden kaynaklanan süreye ilişkin haklarını kaybeder. 9. Sözleşme Süresi İçinde Ölüm/Sakatlık Durumunda Ne Yapılmaktadır? Katılımcının ölümü halinde birikimler varsa sözleşmede belirtilen lehdara, katılımcı tarafından lehdar tayin edilmemişse kanuni mirasçılarına ödenecektir. Sakatlık halinde, katılımcının talebi ve gerekli belgeleri sağlaması durumunda sistemden zorunlu ayrılma işlemi, sistemden emeklilik hakkı kazanılmış gibi yapılacaktır. 10. Bireysel Emeklilik Sözleşmesi Bir Başkasına Devredilebilir mi? Bireysel emeklilik sözleşmesinin başka bir kişiye devredilmesi mümkün değildir. 11. Lehdar Kimdir? Lehdar Daha Sonra Değiştirilebilir mi? Katılımcının emeklilik sözleşmesi devam ederken vefatı halinde ödeme, Medeni Kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, katılımcı tarafından tayin edilen ve sözleşmede belirtilen lehdar veya lehdarlara yapılır. Lehdar tayin edilmemişse katılımcının vefatı halinde hak sahibi, kanuni mirasçılardır. Katılımcı, sözleşme süresi boyunca lehdarı değiştirebilir veya lehdar tayin etme işlemini iptal edebilir. Lehdar, emeklilik sözleşmesine taraf değildir. 12. Bireysel Emeklilik Ürünlerinin Birikimli Hayat Sigortalarından Farkı Nedir? Özellikler Bireysel Emeklilik Ürünleri Birikimli Hayat Sigortaları Teminat Ölüm ya da sakatlık teminatı içermez. Bu teminatlara sahip olmak için ayrıca hayat sigortası yaptırmak gerekir. Büyük bir kısmı sadece ölüm ya da ölüm ve kalıcı sakatlık teminatları sağlar. Süre Emeklilik için en az 10 yıllık süre boyunca katkı ödenmesi ve 56 yaşın tamamlanması zorunludur. Yaşa bakılmaksızın, sigorta süresi en az 10 yıl olmalıdır. Katkı payı ve prim ödemelerinde vergi avantajı (detay için bkz. Vergi Uygulamaları) Ödeme yapılan dönemde elde edilen gelirin %10’unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla vergi matrahından indirilebilir. Ödeme yapılan dönemde elde edilen gelirin %5’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla vergi matrahından indirilebilir. Süre sonu ödemelerinde vergi avantajı (detay için bkz. Vergi Uygulamaları) Birikimlerin %25’lik bölümü vergiden istisna edilmiştir. Kalan %75’lik kısma %5 oranında stopaj uygulanır. Birikimlerin %10’luk bölümü vergiden istisna edilmiştir. Kalan %90’lık kısma %10 oranında stopaj uygulanır. Yatırıma Yönlendirme Katılımcı yatırım yapacağı fonları kendisi belirler. Sigortalı fonları sigorta şirketi tarafından yönetilir. Başka Şirkete Aktarım Şirketler arası aktarım yapılabilir. Şirketler arası aktarım yapılamaz. Hesap Birleştirme Aynı şirket içinde veya şirketler arasında yapılabilir. Yapılamaz. Giriş Aidatı Sisteme ilk girişte ya da ertelenmiş olarak katılımcılardan alınabilir. Giriş aidatı yoktur. Borçlanma Birikimlerden borç alınmaz, sadece birikimler alınarak sistemden çıkılabilir. Birikimlerden borç alınabilir. D. KATKI PAYI ÖDEMELERİ 1. Katılımcı Katkı Payını Nasıl Belirleyecek? Emeklilik şirketleri katılımcılara sundukları her bir plan için asgari katkı payını belirlemektedirler. Düzenli katkı payı tutarı, asgari katkı payı tutarından az olmamak kaydıyla temel olarak katılımcının emekliliğe yönelik beklentileri ve finansal durumuna göre saptanır. 2. Dövize Endeksli Ödeme Yapılabilir mi? Katkı payı, Euro ve Amerikan Doları para birimlerine endeksli olarak belirlenebilir. Bu durumda, katkı payı ödeme tarihindeki (EFT ve havale yoluyla ödemelerde işlemin yapıldığı tarihteki) TCMB Efektif Satış Kuru üzerinden tahsilât yapılır. 3. Katkı Payları Hangi Sıklıkta Ödenebilir? Düzenli katkı payı ödemeleri, aylık, 3 (üç) aylık, 6 (altı) aylık ve yıllık ödeme sıklığına göre düzenlenebilir. 4. Katkı Payı Ödeme Yöntemi Nedir? Katkı paylarınızı otomatik ödeme, kredi kartı talimatı vererek veya nakit olarak ödeyebilirsiniz. 5. Katkı Payını İstediğim Zaman Artırıp Azaltabilir Miyim? Katılımcı ve/veya katılımcı ad ve hesabına katkı payı ödeyen kişi planın asgari katkı payı tutarının altında olmamak kaydıyla düzenli katkı payı tutarını istediği zaman yeniden belirleyebilir. 6. Asgari Katkı Payı Tutarı Otomatik Artılır mı? Asgari katkı payı tutarı, her yılbaşında TÜİK tarafından açıklanan en son (Kasım sonu itibariyle) yıllık uçtan uca TÜFE artış oranında artırılır ve 1 YTL ve katlarına yuvarlanır. Yeni asgari katkı payı tutarı 1 Ocak tarihinde yürürlüğe girer. 7. Düzenli Katkı Payı Ödemeleri Dışında Ödeme Yapılması Mümkün mü? Katılımcı / katılımcı ad ve hesabına katkı payı ödeyen kişi / sponsor kuruluş, emeklilik sözleşmesinde belirtilen düzenli katkı payından az veya fazla ödeme yapabilir. 8. Sistemde Yapılması Gereken Kesintiler Nelerdir? Giriş Aidatı: Katılımcının, bireysel emeklilik sistemine ilk defa katılması sırasında veya yeni bir bireysel emeklilik hesabı açtırması halinde, katılımcıdan, teklif formunun imzalandığı tarihte geçerli aylık brüt asgari ücretin yarısını aşmamak üzere giriş aidatı alınabilir. Yönetim Gideri Kesintisi: Bireysel emeklilik hesabına yapılan katkı payları üzerinden azami yüzde sekiz oranında yönetim gideri kesintisi alınabilir. Fon İşletim Gideri Kesintisi: Fon net varlık değeri üzerinden hesaplanmak suretiyle günlük azami yüz binde on oranında fon işletim gideri kesintisi alınabilir. Ara Verme Durumunda Kesinti: Bir yıldan fazla ödemeye ara verme durumunda, bireysel emeklilik hesabına ilişkin olarak emeklilik gözetim merkezine ve saklayıcı kuruluşa şirket tarafından ödenen sabit giderler, emeklilik planında belirtilmek kaydıyla bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerden indirilebilir. E. FONLAR VE GETİRİLER 1. Emeklilik Yatırım Fonu Nedir? Emeklilik yatırım fonu, katılımcılar tarafından ödenen katkı paylarının, riskin dağıtılması ve inançlı mülkiyet esaslarına göre işletilmesi amacıyla oluşturulan mal varlığıdır. Fonun tüzel kişiliği yoktur ve fonun mal varlığı, Bireysel Emeklilik Kanunu, Sermaye Piyasası Kanunu, emeklilik sözleşmesi, fon iç tüzüğü ve ilgili diğer mevzuatta belirtilen amaçlar dışında, hiç bir amaçla kullanılamaz. Fon mal varlığı rehnedilemez, teminat gösterilemez, üçüncü şahıslar tarafından haczedilemez ve iflas masasına dahil edilemez. Emeklilik şirketleri, kuruluş izni ve faaliyet ruhsatını aldıktan sonraki üç ay içinde, Sermaye Piyasası Kurulu’na, fon içtüzüğü, emeklilik sözleşmesi ve SPK tarafından belirlenecek diğer belgelerle birlikte, emeklilik yatırım fonu kurma izni almak üzere başvurmak zorundadırlar. Belirtilen süre içinde başvuruda bulunmayanlarla izin talebi reddedilenlere daha önce verilmiş olan kuruluş izni ve faaliyet ruhsatı da kendiliğinden geçersiz hale gelmektedir. 2. Fonlar Hangi Yatırım Araçlarını İçermektedir? Fon portföyü aşağıda yer alan para ve sermaye piyasası araçları ile işlemlerinden oluşur: a) Nakit, vadeli ve vadesiz mevduat, b) Borçlanma araçları (ters repo dahil) ile hisse senetleri, c) Kıymetli madenlere ve gayrimenkule dayalı varlıklar, d) Repo işlemleri, e) Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri, f) Borsa para piyasası işlemleri, g) Yatırım fonu katılma belgeleri, h) Sermaye Piyasası Kurulu tarafından uygun görülen ve kamuya ilan edilen diğer para ve sermaye piyasası araçları. 3. Fon Kurulu Nedir? Emeklilik şirketi dahilinde, kurulan fonla ilgili işlemlerin takibi ve raporlanması amacıyla şirket yönetim kurulu kararıyla atanmış ve en az 3 kişiden oluşan bir kuruldur. Kurul, fon faaliyetlerinin yönetim stratejilerine, mevzuata, fon içtüzüğüne göre yürütülmesini, fonun muhasebe, belge ve kayıt sisteminin düzenli bir şekilde tutulmasını ve birim pay değerinin doğru şekilde hesaplanmasını sağlayarak iç kontrol sistemini oluşturur. 4. Emeklilik Yatırım Fonları Diğer Yatırım Fonlarına Göre Avantajlı mı? Emeklilik fonlarının kazançları, gelir vergisi ve kurumlar vergisi ödemesinden muaftır. Bu sayede, katılımcılar diğer fonlara göre daha fazla gelir elde edeceklerdir. 5. Fon Portföyündeki Varlıkların Saklanması Nasıl Sağlanmaktadır? Türkiye’de Takasbank’ın saklama hizmeti verdiği para ve sermaye piyasası araçları, fon adına Takasbank nezdinde saklanmaktadır. . Bunun dışında kalan para ve sermaye piyasası araçlarının saklanması konusunda Şirket, Kurul tarafından uygun görülmek ve Takasbank’a dışarıda saklanan varlıklar ve bunların değerleri konusunda gerekli bilgileri aktarmak veya erişimine olanak tanımak koşulu ile bir başka saklayıcıdan saklama hizmeti alabilmektedir. 6. Emeklilik Yatırım Fonunun Pay Değeri Nasıl Hesaplanmaktadır? Gün sonu itibariyle, her bir fonun birim pay değeri, net varlık değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Katılımcı, sahip olduğu fon adedi ile fonların günlük birim fiyatını çarparak birikimlerinin ne kadar olduğunu takip edebilir. Fon payları, temsil ettiği değerin tam olarak nakden ödenmesi şartıyla katılımcının bireysel emeklilik hesabına aktarılır. 7. Bireysel Emeklilik Sisteminde Garanti Edilen Bir Getiri Düzeyi Var mı? Sistem getiri garantisi öngörmemektedir. Katılımcılar emeklilik şirketi tarafından sunulan, değişik risk ve getiri düzeyine sahip çeşitli emeklilik fonları arasından kendilerine en uygun fonlara kararları doğrultusunda yatırım yapabilmektedirler. 8. Birikimler ve Fonlar Hakkında Düzenli Bilgi Sağlanıyor mu? Katılımcılar ödedikleri katkı payları, sahip oldukları fonlar, fon getirileri ve birikimleri ile ilgili bilgilere emeklilik şirketlerinin oluşturacakları internet, sesli yanıt sistemi ve müşteri hizmetleri birimlerinden istedikleri zaman ulaşabilmektedirler. Ayrıca, hesap dönemleri sonunda “yıllık hesap bildirim cetveli” katılımcıya gönderilmektedir. Bireysel emeklilik sistemi ve katılımcının dahil olduğu emeklilik planında meydana gelecek değişiklikler de katılımcılara bilgilendirme notu olarak gönderilir. 9. Emeklilik Şirketleri Fonların Performansını Hangi Yollarla ve Ne Sıklıkta Açıklayacaktır? Emeklilik şirketleri fonlar hakkında günlük, üç aylık ve yıllık rapor düzenlemek zorundadırlar ve hazırlanan günlük rapor, her gün sonu itibariyle Takasbank’a ve SPK’ya iletilmektedir. Ayrıca emeklilik şirketleri; kurulca onaylanmış fon içtüzüğü, izahname ve tanıtım formu ile üç aylık ve yıllık raporları merkezlerinde, bölge müdürlüklerinde, şubelerinde, temsilciliklerinde ve internet sitelerinde güncellenmiş olarak katılımcıların incelemesi amacıyla bulundurmaktadırlar ve katılımcının talep etmesi halinde kendisine iletilebilmektedir. 10. Bireysel Emeklilik Sisteminin Diğer Yatırım Araçlarıyla Kıyaslanmasını Yapar Mısınız? Bireysel Emeklilik Sistemi, Türkiye’de yakın gelecekte en önemli yatırım aracı olarak yerini alacaktır. Bunun en önemli nedeni, sistemin bütün diğer yatırım araçlarını kapsayan bir yapısı olmasıdır. Emeklilik yatırım fonlarından belirlediğiniz oranlarda alıp, risk-getiri seviyesi farklılık gösteren bir emeklilik planına sahip olabilirsiniz. Piyasaların durumuna göre bu dağılımı değiştirebilirsiniz. Aldığınız fonların her biri profesyonel portföy yöneticileri tarafından yönetiliyor. Piyasadaki yatırım fonlarına göre daha düşük fon işletim gideri kesintisi olan emeklilik fonlarının yer aldığı Bireysel Emeklilik Sistemi, ayrıca diğer araçlarda olmayan vergi avantajları da sağlamaktadır. 11. Bireysel emeklilikte her ay yatıracağım katkı paylarının ne kadar paya isabet ettiğini bilecek miyim? Emeklilik planımdaki fon adeti ile fon birim değerini çarptığım zaman mevcut paramı hesaplamış olur muyum? Emeklilik fonlarının birim pay değeri, net varlık değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Katılımcı, sahip olduğu fon adedi ile fonların günlük birim fiyatını çarparak birikimlerinin ne kadar olduğunu takip edebilir. Fon payları, temsil ettiği değerin ödenmesi şartıyla katılımcının bireysel emeklilik hesabına aktarılır.    F. EMEKLİLİK 1. Sistemden nasıl emekli olunur? Katılımcı, bireysel emeklilik sistemine giriş tarihinden itibaren en az on yıl sistemde bulunmak ve on yıl süreyle katkı payı ödemek koşuluyla 56 yaşını tamamladıktan sonra emekliliğe hak kazanır. Katılımcının birden fazla emeklilik sözleşmesi bulunması halinde, tüm sözleşmelerden emekliliğe hak kazanması için en az birinden bu hakkı kazanması yeterlidir. 2. On yıl katkı payı yatırdıktan sonra katkı payı ödemeyi durdurup, 56 yaşına kadar bekleyerek emekli olunabilir mi? 10 yıl katkı ödeme süresini tamamladıktan sonra katkı payı ödemesi durdurulursa, 56 yaş koşulunu sağladıktan sonra emeklilik hakkı kazanılır. Bu süre boyunca birikimler değerlendirilir, ancak birikimler üzerinden fon işletim gideri kesintisi yapılmaya devam edilir. Dolayısıyla, katkı payı ödemeye ara vermek emeklilik gelirinin beklenenden az olmasına neden olabilecektir. 3. Emeklilik birikimleri sistemden ne şekilde alınabilir? Emekliliğe hak kazanan katılımcı, ilgili bireysel emeklilik hesabındaki birikimlerinin tamamını veya bir kısmını alabilir. Birikimlerini kısmen almak isteyen katılımcı, hazırlanacak bir program çerçevesinde aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık dönemlerde bireysel emeklilik hesabından birikimlerinin ödenmesini talep edebilir. Birikimlerini kısmen almaya başlayan katılımcı, ilgili bireysel emeklilik hesabına katkı payı ödeyemez ve hesap birleştirmesi yapamaz. Katılımcının birden fazla emeklilik sözleşmesi bulunması halinde, tüm sözleşmelerden emekliliğe hak kazanması için en az birinden bu hakkı kazanması yeterlidir. Katılımcının diğer sözleşmelerden emekliliğe hak kazanması, emeklilik hakkının kullanılmasına ilişkin talebin yapılması ile birlikte, emekli olmak istediği diğer sözleşmelerinden de hesap birleştirmesi yaparak bu hakkı kullanacağını şirkete bildirmesine bağlıdır. 4. Ödediğim katkı payları ve tahmini emeklilik getiri arasındaki ilişki nedir? Bireysel Emeklilik Sistemi’nin en önemli özelliği, katkı paylarınızın emeklilik fonlarında değerlendirildiği bir tasarruf ve yatırım sistemi olmasıdır. Emeklilik geliriniz; ödediğiniz katkı payları, tasarruf ettiğiniz süre, sahip olduğunuz emeklilik fonlarının bu süre içindeki performansları ile seçtiğiniz plan ve fon dağılımına bağlıdır. Bu nedenle yatıracağınız katkı payı ne kadar yüksek olursa, emeklilik birikiminiz ve geliriniz o kadar yüksek olur. 5. Emeklilik haklarımdan ailem nasıl yararlanacak? Bireysel emeklilik sözleşmesinin başka bir kişiye devredilmesi mümkün değildir. Sözleşmeden doğan haklardan yalnızca katılımcı yararlanabilir. Katılımcının vefatı halinde ise birikimler varsa sözleşmede belirtilen lehdara, katılımcı tarafından lehdar tayin edilmemişse kanuni mirasçılarına ödenecektir. Lehdar olarak ailenizden bir veya daha fazla kişi bildirmişseniz lehdar olarak hakları bulunacaktır. G. SİSTEMİN VE EMEKLİLİK ŞİRKETİNİN DENETLENMESİ 1. Emeklilik fonları nasıl denetlenmektedir? Birikimlerin güvencesi var mıdır? Fon faaliyetlerinin verimliliği, etkinliği, doğru ve güvenilir kayıtlama yapılması fon iç kontrol sistemi tarafından sağlanacaktır. Ayrıca fonların, portföy yöneticilerinin ve Takasbank’ın faaliyetleri de en az yılda bir kez Sermaye Piyasası Kurulu tarafından denetlenecektir. Fonların hesap ve işlemleri de üçer aylık ve yıllık dönemler itibarıyla bağımsız dış denetime tabidir. Emeklilik şirketlerinin iflası durumunda, katılımcıların birikimleri ile ilgili tüm hakları korunacaktır. Katılımcıların birikimleri, fon malvarlığı olarak Takasbank'ta saklanır ve iflas masasına dahil edilemez. Bu nedenle, katılımcılara ait birikimler emeklilik şirketlerinden bağımsız olarak güvence altındadır. 2. Emeklilik şirketlerinin denetimi kimler tarafından, nasıl yapılmaktadır? Emeklilik şirketi olarak faaliyet gösterecek tüm şirketler; • T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı, • Emeklilik Gözetim Merkezi, • Aktüeryal denetim, • Bağımsız dış denetim ve • Şirket iç denetim unsurları tarafından denetim ve gözetim altında olacaklardır. Bireysel emeklilik şirketlerinin, bu şirketlerin bünyelerinde bulunan fonların ve bu fonların portföylerini yönetenlerin denetimi için, bir taraftan, Hazine Müsteşarlığı ve SPK görevlendirilirken; diğer taraftan, bunların, mali yönden, yılda en az bir kez de, bağımsız denetleme kuruluşları tarafından denetlenmesi hükme bağlanmıştır. Emeklilik şirketleri, ayrıca, emeklilik ve sigortacılık faaliyetleri ile ilgili olarak her yıl sonu itibarıyla, aktüeryal denetime de tabidirler. 3. Emeklilik şirketlerinin iç denetimi hangi esaslara göre ve hangi alanlarda yapılmaktadır? Bireysel emeklilik şirketinin iç denetimi; faaliyetlerde verimliliğin ve etkinliğin, finansal ve idari konulara ait bilgilerde güvenilirliğin, bütünlüğün, zamanında elde edilebilirliğin ve ilgili mevzuata uygunluğun sağlanmasını amaçlamaktadır. Şirket, iç denetim sistemine ilişkin tüm politika ve prosedürleri yazılı hale getirecektir. İç denetim prosedürleri; • şirket faaliyetlerinin yasal düzenlemelere, şirketin genel strateji ve politikalarına, emeklilik sözleşmesine ve ana sözleşmeye uygun olarak yapılmasını, • şirket adına yapılan işlemlerin genel ve özel yetkilere dayalı olarak gerçekleştirilmesini, sözleşmelere uygun olarak yapılmasını, katılımcılar ve diğer işlerle ilgili gerekli belgelerin düzenlenmesini, • şirketin muhasebe, belge ve kayıt düzeninin iyi bir şekilde işlemesini, • usulsüzlüklerden ve hatalardan kaynaklanan risklerin asgariye indirilebilmesi için risklerin tanımlanmasını ve gerekli önlemlerin alınmasını, • kayıtların doğru ve zamanında tutulmasını, • şirket personelinin kendi adına yaptıkları işlemlerin şirketle çıkar çatışmasına yol açacak nitelikte olması halinde bu durumun tespitini, • yapılan harcamaların belgeye dayandırılmasını içerecek şekilde oluşturulur. 4. Emeklilik şirketlerinin bağımsız denetimi kimler tarafından, nasıl yapılmaktadır? Emeklilik şirketinin malî yönden bağımsız dış denetimi, bağımsız denetleme kuruluşları tarafından yılda en az bir kez yapılacaktır. Kanun ve yönetmelik hükümleri uyarınca yapılacak bağımsız dış denetimin yürütülmesinde, bağımsız dış denetim raporlarının düzenlenmesinde ve denetlenmiş malî tabloların kamuya ilânı ile bu yönetmelik ve ilgili mevzuat ile düzenlenmemiş hususlarda 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu ile düzenlenmiş olan bağımsız denetime ilişkin hükümler uygulanacaktır. Bireysel emekliliğin yanı sıra, hayat ve ferdi kaza sigortası branşlarında da faaliyet gösteren emeklilik şirketlerinin bağımsız dış denetimi, bu branşlara ait teknik karşılıkların aktüeryal prensiplere uygunluğunun kontrolü, karşılık olarak gösterilen varlıkların dağılımı ve şirketin uzun vadeli yükümlülüklerini karşılayacak yeterlilikte varlığa sahip olması hususunu kapsayacaktır. Şirketin yaptıracağı bağımsız denetleme hizmeti yazılı bir denetleme sözleşmesine bağlanacak ve bu sözleşmenin bir örneği denetlenecek şirket tarafından Hazine Müsteşarlığı’na gönderilecektir. Denetleme sonucunda düzenlenen yıllık denetleme raporu ve özeti, denetlenen şirketin yönetim kuruluna teslim edilecektir. Rapor özetleri, ilgili olduğu yıla ilişkin malî tablo ve raporların görüşüleceği genel kurullarda okunacak ve bu raporlar Müsteşarlığın gerek gördüğü hallerde Türkiye’de yayınlanan en yüksek tirajlı beş gazeteden ikisinde yayımlanacaktır. 5. Katılımcıların emeklilik şirketleri hakkındaki talep ve şikayetlerinde nasıl bir yol izlenmektedir? Katılımcılar, emeklilik sözleşmesinin uygulanması hakkında her türlü talep ve şikayetlerini elektronik posta, mektup, faks ya da telefon gibi yöntemlerle öncelikle emeklilik şirketlerine iletebilirler. Şikayetlerin emeklilik şirketince zamanında ve tatmin edici biçimde sonuçlandırılmamış olması durumunda katılımcılar şikayetlerini yazılı veya şifahi olarak Emeklilik Gözetim Merkezi’ne iletebileceklerdir. Emeklilik Gözetim Merkezi, katılımcı şikayetlerinin tarafsız ve objektif şekilde incelenmesi, taraflar için zorlayıcı nitelik taşımayan tavsiyelerde bulunulması; uzlaşamama halinde şikayet doğrultusunda ilgili kamu birimlerinin bilgilendirilmesi görevlerini yerine getirecektir. H. VERGİ UYGULAMALARI Ff1. Ödenen katkı payları vergi matrahından indirilebilir mi? Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı paylarının belli limitler dahilinde vergi matrahından indirilmesi esası benimsenmiştir. • Ücretli çalışanlar; ödedikleri katkı paylarını, ödendiği ayda elde edilen ücretin %10'unu ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla gelir vergisi matrahından indirebilirler. • Yıllık beyanname verenler; gelirlerinin %10'unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak şartıyla, bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları toplamını, katkı tutarlarının gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olması şartıyla vergi matrahından indirebilirler. Örnek1: Bir ücretlinin ücret matrahının tespitinde indirim konusu yapabileceği katkı payı ödemelerine ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir: Aylık Brüt Ücret 1.000 TL Katkı Payı Ödemesi 75 TL Asgari Ücretin Yıllık Tutarı 6.750 TL Brüt Ücretin %10’u 100 TL İndirim Konusu Yapılabilecek Katkı Payı Tutarı 75 TL Bu bilgilere göre, brüt ücreti 1.000 TL olan ücretli, bireysel emeklilik sistemi için ödediği 75 TL'lik katkı payının tamamını gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirim konusu yapabilecektir. Çünkü; ödenen katkı payı tutarı (75 TL) aylık brüt ücretin %10’unu (100 TL) aşmamaktadır, Örnek 2: Yıllık beyanname verecek olan bir mükellefin matrah tespitinde indirim konusu yapabileceği katkı payı tutarlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir: Yıllık Beyan Edilen Gelir 30.000 TL Katkı Payı Ödemesi 3.000 TL Asgari Ücretin Yıllık Tutarı 6.750 TL Beyan Edilen Gelirin %10’u 3.000 TL İndirim Konusu Yapılabilecek Katkı Payı Tutarı 3.000 TL Bu örnekte, mükellef tarafından ödenen 3.000 TL'lik katkı payının tamamı gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirim konusu yapılabilecektir. Çünkü; a. Ödenen katkı payı tutarı (3.000 TL) beyan edilen gelirin %10’unu (3.000 TL) aşmamaktadır, b. Ödenen katkı payı tutarı asgari ücretin yıllık tutarından düşüktür. 2. Aynı dönemde hem bireysel emeklilik katkı payı hem de şahıs sigorta primi ödenmesi durumunda, gelir vergisi matrahı nasıl bulunmaktadır? Bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları ile şahıs sigortaları için ödenen primlerin birlikte olması halinde matrahtan indirim konusu yapılabilecek tutar ücretin ya da beyan edilen gelirin %10’u ile sınırlı olacaktır. Ancak bu durumda şahıs sigorta primleri için %5’lik sınır ayrıca aranacaktır. Örnek 3: Bir ücretlinin ücret matrahının tespitinde indirim konusu yapabileceği katkı payı ve prim ödemelerine ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir: Aylık Brüt Ücret 1.000 TL Katkı Payı Ödemesi 75 TL Şahıs Sigorta Primleri Ödemesi 75 TL Asgari Ücretin Yıllık Tutarı 6.750 TL Brüt Ücretin %10’ 100 TL Brüt Ücretin %5’i 50 TL İndirim Konusu Yapılabilecek Tutar 100 TL Bu bilgilere göre, ücretlinin, şahıs sigorta primi ile ilgili olarak matrahının tespitinde indirim konusu yapılabilecek tutar ücretinin %5’i olan 50 TL ile sınırlıdır. Dolayısıyla 75 TL'lik prim ödemesinin 50 TL'lik kısmı indirim konusu yapılabilecektir. Bireysel emeklilik sistemine ödenen 75 TL'lik katkı payının da 50 TL'lik kısmı indirim konusu yapılabilecektir. Çünkü ilk %5’lik kısım şahıs sigorta priminin indirim konusu yapılmasıyla kullanılmıştır. Böylece toplam indirim konusu yapılabilecek tutar 100 TL olmaktadır. Örnek 4: Yıllık beyanname verecek olan bir mükellefin matrah tespitinde indirim konusu yapabileceği katkı payı tutarlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir: Beyan Edilen Gelir 30.000 TL Katkı Payı Ödemesi 2.500 TL Şahıs Sigorta Primleri Ödemesi 400 TL Asgari Ücretin Yıllık Tutarı 6.750 TL Beyan Edilen Gelirin %10’u 3.000 TL Beyan Edilen Gelirin %5’i 1.500 TL İndirim Konusu Yapılabilecek Tutar 2.900 TL Bu örnekte, mükellef tarafından ödenen 2.500 TL'lik katkı payının ve 400 TL'lik şahıs sigorta priminin tamamı gelir vergisi matrahının hesaplanmasında indirim konusu yapılabilecektir. Çünkü; a. Ödenen katkı payı tutarı (2.500 TL) beyan edilen gelirin %10’unu (3.000 TL) aşmamaktadır, b. Ödenen şahıs sigorta primi beyan edilen gelirin %5’ini (1.500 TL) aşmamaktadır, c. Ödenen katkı payı ve şahıs sigorta primi toplamı beyan edilen gelirin %10’unu aşmamaktadır, d. Ödenen katkı payı tutarı ve şahıs sigorta primi toplamı asgari ücretin yıllık tutarından düşüktür. 3. İşverenlerce çalışanları adına bireysel emeklilik şirketlerine ödenecek katkı payları gider olarak gösterilebilir mi? Çalışanlar adına işverenlerce bireysel emeklilik şirketlerine ödenen katkı payları, bordroyla ilişkilendirilmeksizin, vergi matrahının tespitinde gider olarak indirilebilecektir. Ancak, 4697 sayılı Kanun’la, işverenlerce gider olarak dikkate alınacak tutar ile çalışan tarafından indirim konusu yapılan katkı payı tutarı toplamının, çalışanın, katkı paylarının ödendiği aydaki ücretinin % 10’unu ve yıllık tutarının asgari ücretin yıllık tutarını geçemeyeceği hükme bağlanmıştır. Hem işveren hem de ücretli tarafından katkı payı ödenmesi ve toplam tutarın yukarıda belirtilen sınırı aşması halinde, indirimin öncelikli olarak ücret matrahının tespitinde mi yoksa ticari kazancın tespitinde mi yapılacağı konusu taraflarca serbestçe belirlenebilecektir. Örnek 5: Ücretlinin bireysel emeklilik sistemine ödediği katkı payı tutarı 300 TL'dir. Bu tutarın yarısı işveren tarafından emeklilik şirketine ödenmektedir. Aylık Brüt Ücret 2.000 TL Katkı Payı Ödemesi (Ücretli) 150 TL Katkı Payı Ödemesi (İşveren) 150 TL Asgari Ücretin Yıllık Tutarı 6.750 TL Brüt Ücretin %10’u 200 TL İndirim Konusu Yapılabilecek Tutar 200 TL Ödenen katkı payı toplam tutarı 300 TL olmasına rağmen brüt ücretin %10’unun 200 TL olması nedeniyle, hem işçi hem de işveren tarafından toplam indirilebilecek katkı payı tutarı 200 TL olacaktır. İndirimde ücret matrahının tespitine öncelik verilmesi durumunda, ücretli tarafından ödenen katkı payı tutarı olan 150 TL ücretin safi tutarının tespitinde indirim konusu yapılacaktır. Aynı dönemde işveren tarafından ödenen tutarın sadece 50 TL'lik kısmı ücretle ilişkilendirilmeksizin ticari kazancın tespitinde gider olarak indirilecektir. İşveren tarafından ödenen, ancak indirilemeyen 100 TL ise ücret olarak vergilendirilmek suretiyle ticari kazancın tespitinde dikkate alınacaktır. 4. Aynı dönemde, işverenin çalışanı adına katkı payı ve şahıs sigortası primi ödemesi halinde, bunların işverenin ve çalışanın vergi matrahlarının hesabında gider ve indirim olarak dikkate alınması mümkün mü? İşverenin, aynı dönemde çalışanı adına, hem bireysel emeklilik katkı payı ve hem de şahıs sigortası primi ödemesi halinde, bunların, işverenin ve çalışanın vergi matrahlarının hesaplanması sırasında gider ve indirim olarak dikkate alınması, belli şartlarla mümkün olabilecektir. Örneğin; bir işverenin brüt aylığı 1.800 TL olan çalışanı adına, 120 TL bireysel emeklilik katkı payı ve 80 TL da şahıs sigortası primi ödediğini varsayalım. Böyle bir durumda, işveren, çalışanı adına ödediği 120 TL katkı payının tamamını (çalışanın brüt ücretinin % 10’unu aşmıyor olması sebebiyle), çalışanın bordrosu ile ilişkilendirmeksizin, doğrudan gider olarak kaydedebilecektir. Ödenen 80 TL'lik şahıs sigortası primini çalışanın bordrosunda gösterecek, ancak bu tutarın 60 TL'lik kısmı ücretin vergi matrahının hesabında indirim olarak dikkate alınacaktır (brüt ücret tutarının 120 TL'lik kısmının katkı payı ile kullanılmış olması sebebiyle). Geri kalan 20 TL tutarındaki şahıs sigortası primi ise net ücret ödemesi kabul edilerek ve çalışanın vergi dilimi dikkate alınarak brütleştirilecek ve işverence ücret ödemesi olarak gider yazılabilecektir. 5. Aynı yıl içinde hem bireysel emeklilik sistemine katkı payı ve hem de şahıs sigortası primi ödeyen bir mükellefin, ödediği katkı payı ve primlerin vergi matrahından indirimi nasıl yapılmaktadır? Aynı yıl içinde hem katkı payı, hem de şahıs sigortası primi ödeyen bir beyannameli mükellefin ödediği prim ve katkı payları, belirli koşullarla, beyan ettiği gelirden indirilebilecektir. Daha açık bir ifade ile, bu mükellefin ödediği katkı payları, beyan ettiği gelirin % 10’unu ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla; şahıs sigortası primleri ise, beyan ettiği gelirin % 5’ini ve asgari ücretin yıllık tutarını aşmamak kaydıyla, beyan ettikleri gelirden indirilebilecektir. Örneğin, 1.600 TL katkı payı ve 1.200 TL şahıs sigortası primi ödeyen bir beyannameli gelir vergisi mükellefinin anılan yıla ilişkin beyannamesinde gösterilen gelir tutarının 19.000 TL olduğunu varsayalım. Mükellefin, beyan ettiği gelirden indirebileceği prim ve katkı payı toplamı 1.900 TL'yi geçemeyecektir. Bu sınırlar, ayrı ayrı, katkı payı için 1.900 TL ve şahıs sigortası primi için 950 TL olarak dikkate alınacaktır. Örneğimizdeki mükellefin, ödediği 1.600 TL katkı payının tamamı ile 1.200 TL şahıs sigortası priminin 300 TL'lik kısmını, beyan ettiği gelirden indirmesi mümkün olabilecektir. 6. Bireysel emeklilik şirketi tarafından, emeklilik süresi sonunda, katılımcıya yapılan toplu ödeme üzerindeki vergi yükü nedir? Bireysel emeklilik sisteminden emeklilik hakkı kazananlar ve sistemden zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin %25'i gelir vergisinden istisna edilmiştir. %25’lik kısmı aşan tutar üzerinden %5 oranında vergi kesintisi (stopaj) yapılacaktır. ÖRNEK Bireysel Emeklilik Sistemi Birikim 40.000 Gelir vergisinden istisna edilen tutar 10.000 Vergilendirilen tutar 30.000 Kesilecek vergi 1.500 Ödenecek net tutar 38.500 7. Bireysel emeklilik şirketleri tarafından ödenecek emekli aylıkları üzerinden vergi kesintisi yapılacak mı? Emeklilik birikimleri ile (yapılan vergi kesintilerinden sonra) aylık, 3 aylık, 6 aylık ya da yıllık dönemler halinde emeklilik aylığı bağlanmak üzere gelir sigortası yaptırılabilir. Tek primli yıllık gelir sigortası kapsamında yapılan ödemelerin tamamı gelir vergisinden istisnadır. 8. Emeklilik hakkı kazanmadan ayrılma halinde birikimlerin vergilendirilmesi nasıl olmaktadır? Zorunlu haller (ölüm, iş göremezlik) dışında emeklilik hakkı kazanmadan sistemden ayrılma halinde katkı payı ödeme süresine bakılarak birikimler vergilendirilecektir: • 10 yıl ve daha fazla süreyle katkı payı ödeyen ancak sistemden 56 yaşını doldurmadan ayrılan katılımcıların birikimleri üzerinden %10 tutarında gelir vergisi stopajı yapılacaktır, • 10 yıldan az süreyle katkı payı ödeyen katılımcıların birikimleri üzerinden %15 oranında gelir vergisi stopajı yapılacaktır ÖRNEK 10 yıl katkı payı ödedikten sonra emeklilik hakkı kazanmadan ayrılanlar 10 yıl katkı payı ödemeden ayrılanlar Birikim 40.000 40.000 Gelir vergisinden istisna edilen tutar - - Vergilendirilen tutar 40.000 40.000 Kesilecek vergi 4.000 6.000 Ödenecek net tutar 36.000 34.000 9. Katılımcının zorunlu nedenlerle sistemden ayrılması halinde birikimler nasıl vergilendirilmektedir? Katılımcı ölüm ya da iş göremezlik gibi nedenlerle sistemden zorunlu olarak ayrılırsa, kendisine ya da hak sahiplerine ödenecek birikimlerde aynen emekliliğe hak kazanma halinde olduğu gibi vergilendirme yapılır. Birikimlerin %25’lik kısmı istisna tutulur, kalan %75’lik kısma %5 oranında gelir vergisi stopajı uygulanır. 10. Emekli olduktan sonra, toplu para almak yerine emekli aylığı almak tercih edilirse net birikimden yine stopaj kesintisi yapılıyor mu? Bireysel Emeklilik Sisteminden emeklilik hakkı kazananlara yapılan ödemelerin %25'i gelir vergisinden istisna edilmiştir. %25’lik kısmı aşan tutar üzerinden %5 oranında vergi kesintisi (stopaj) yapılacaktır. Vergi kesintisinden sonra emeklilik birikimleriyle, emekli maaşı bağlanmak üzere gelir sigortası yaptırılabilir. Yıllık gelir sigortası kapsamında yapılan ödemelerin tamamı gelir vergisinden istisnadır. I. ARACILAR 1. Bireysel emeklilik aracısı kimdir? Bireysel emeklilik sisteminde, katılımcılara sunulan emeklilik planlarının tanıtımını, pazarlanmasını, satışını ve konu ile ilgili diğer hizmetleri sunmak üzere, bir sözleşmeye dayanarak daimi bir surette şirketlerin emeklilik sözleşmelerine aracılık eden veya bunları şirket adına yapan kişidir. Bireysel emeklilik aracılarının bütün iş ve işlemleri, Hazine Müsteşarlığı’nın denetimine tabidir. 2. Aracılarda hangi nitelikler aranmaktadır? Bireysel emeklilik aracılığı faaliyetinde bulunacak kişilerde aşağıdaki nitelikler aranır: • Meslek şeref ve haysiyetine uymak, • İki yıllık sigortacılık meslek yüksek okulları mezunları hariç, dört yıllık fakülte veya yüksek okul mezunu olmak, • Hazine Müsteşarlığı’nın yaptırdığı sınava girmiş, bu sınavda başarı göstermiş olmak, • Taksirli suçlar hariç olmak üzere affa uğramış olsalar dahi ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis yahut bireysel emeklilik mevzuatına aykırı hareketlerinden dolayı hapis veya birden fazla ağır para cezasına mahkum edilmemiş olmak, cürüm işlemek için teşekkül oluşturmak, basit veya nitelikli zimmet, rüşvet, irtikap, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlar ile resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, istimal ve istihlak kaçakçılığı dışında kalan kaçakçılık suçları, devlet sırlarını açığa vurma, kara para aklama, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçlarından dolayı kesinleşmiş mahkumiyet kararlarının bulunmaması, müflis ya da konkordato ilan etmemiş olmak, karşılıksız çek keşide etmemiş olmak. 3. Bireysel emeklilik aracılarının seçimi nasıl yapılmaktadır? Bireysel emeklilik aracısında aranan koşulları taşıyanlar, aşağıda belirtilen konuları kapsayan bir yazılı yeterlik sınavına gireceklerdir. Sınav için, bir dilekçe, iki adet fotoğraf ve öğrenim belgesi ile birlikte, Hazine Müsteşarlığı’na başvurulacaktır. Sınavda yer alacak konu başlıkları aşağıdaki gibidir: a) Temel İşletme ve İktisat, b) Bireysel Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Sistemi, c) İlgili Vergi Mevzuatı, d) Finans ve Yatırım Araçları, e) Genel Sigortacılık Bilgisi, f) Temel İnsan İlişkileri Bilgisi ve Pazarlama. Hazine Müsteşarlığı, yapılacak sınava ilişkin esas ve usulleri değiştirmeye yetkili kılınmıştır. 4. Bireysel emeklilik aracılarının, faaliyetleri sırasında uymaları gereken esaslar nelerdir? Bireysel emeklilik aracılarının, katılımcıların hak ve menfaatlerini gözetmek, katılımcının verdiği talimatlara uygun hareket etmek, mesleğin icaplarına uymak, görevlerini iyi niyet ve dürüstlükle yürütmek ve doğru bilgi verme yükümlülükleri bulunmaktadır.